BEOGRAD – U Beogradu je 22. oktobra 1921. pre 105 godina, osnovan Srpski Aeroklub, organizacija nastala s ciljem unapređenja, razvoja i popularizacije vazduhoplovstva.
Rodonačelnici Kluba su uglavnom bili veterani srpskog ratnog vazduhoplovstva, od reda učesnici Prvog svetskog rata, odnosno vazduhoplovci sa Solunskog fronta.
Od samog osnivanja sačinjavala ga je plejada ličnosti sasvim izuzetnog ugleda u ondašnjem srpskom društvu, poput Arčibalda Rajsa, proslavljenog kriminologa koji je nesebičnom žrtvom zadužio srpski narod kao retko ko u najtežim danima Prvog svetskog rata, ili Tadije Sondermajera, proslavljenog pilota i osnivača nacionalne aviokompanije “Aeroput”, preteče potonjeg JAT-a.
Bilo je to vreme opšteg poleta i optimizma po osnivanju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca koja je među Srbima gotovo nepodeljeno bila prihvaćena kao ostvarenje vekovnih nacionalnih ideala, nakon pobednosnog okončanja Prvog svetskog rata odnosno ujedinjenja.
Namera osnivača bila je popularisanje vazduhoplovstva, koje je zaživelo svega nekoliko godina ranije, kao nove fascinatne mogućnosti, sa neslućim perspektivama ne samo u odbrambene, vojne svrhe, nego i kao civilno saobraćajno sredstvo, sve do sporta. Valjalo je raditi na polju podizanja vazduhoplovne kulture, posebno obrazovanju novih potencijalnih vazduhoplovaca, a onda pomoći i izgradnju nacionalne avio industrije.
Srpski Areoklub osnovan je u kafani “Kod belog orla”, koja se nalazila u Kralja Milana, na uglu sa ulicom Kralja Milutina.
Tog 22. oktobra 1921. među osnivačima su se našli Arčibald Rajs, Matija Hođera, Orestije Krstić, Sava Mikić, Dragoljub Ristić, Dragiša Vujić, Dragoljub Mitrović, Dragoš Adamović, Sava Simić, Mihajlo Bošković, Jovan Šreplović, Atilije Raspor, Petar Đurković, Bogdan Bogdanović, Đorđe Mirković.
Prilikom utemeljenja Srpskog Aerokluba odlučeno je da počasni predsednik novosnovane asocijacije bude Arčibald Rajs, dok je stvarni predsedavajući bio Matija Hođera a sekretar Sava Mikić, potonji istoričar srpskog vazduhoplovstva, autor obimne reprezatativne monografije objavljene 1933. pod naslovom “Istorija jugoslovenskog vazduhoplovstva”. Mikić je pođednako zaslužan i zbog čuvanja, za naredne generacije, rukopisne zaostavštine Arčibalda Rajsa.
Novoosnovani Aeroklub prvu redovnu skupštinu održaće maja naredne 1922. kada je ime promenjeno u Aeroklub Srba, Hrvata i Slovenaca, a sastav rukovodstva je unekoliko izmenjen i usvojena su pravila rada Kluba. Potpredsednik je postao Tadija Sondermajer.
Klub je ubrzo primljen i u članstvo Međunarodne vazduhoplovne federacije, FAI.
Od marta naredne 1923. počasni predsednik je bio knez Pavle Karađorđević, koji će to zvanje nositi do 1941.
Ubrzo je, juna 1924. počeo da izlazi časopis Naša krila, ugledana i cenjena publikacija tokom citavog međuratnog perioda.
Ime je ponovo promenjeno 1928. u Aeroklub Kraljevine Jugoslavije “Naša krila”, da bi konačnu formu dobilo 1935. pod imenom Kraljevski jugoslovenski Aeroklub “Naša krila”.
Srediste kluba bilo je godinama u Miloša Velikog broj 17. da bi se potom pristupilo izgradnji palate u Uzun Mirkovoj ulicu, na uglu s ulicom Kralja Petra.
Dom Aero kluba zidan je od 1932. do 1934. Projektant je bio arhitekta Vojin Simeonović, takođe pilot.
Reč je o jednom od najreprezentativnijih zdanja ne samo ondašnjeg nego i današnjeg Beograda.
Monumentalna i raskošna palata izgrađena je prilozima članova, uz zamašnu pomoć kako ondašnjih finansijskih i poslovih krugova tako i vojske i kraljevskog doma Karađorđevića.
Ukupan trošak premašio je dva milona ondašnjih dinara.
Delatnost Aerokluba bila je u svakom smislu uspešna.
Godine 1939. u njegovom članstvu nalazilo se čak 54.000 građana Kraljevine Jugoslavije. Nivo obrazovanja vazduhoplovaca bio je takav da su se krajem dvadesetih pojavile i prve naše žene piloti, kao Danica Tomić ili Kristina Gorišek udata Novaković.
Ne samo da je popularizacija vazduhoplovsta dala zavidne rezultate, nego je unutar Kraljevine Jugoslavije do 1941. aktivno radilo više fabrika aviona ili vazduhoplovne opreme, kao Ikarus, Rogožarski, Zmaj, Vlajković i sin, Utva, fabrika aviona Kraljevo.
Zemunski Teleoptik ili Industrija motora Rakovica takođe su izvorno radili za avio industriju.
Okupacijom Kraljevine Jugoslavije 1941. Aeroklub je ugašen. Kao vid nostalgije, grupa zaljubljenika, uz nekoliciju predratnih članova, ustanovila je 1993.
Aeroklub, nastojeći da revitalizuje ili makar podseti na veliku ulogu koju je ta asocijacija imala u našoj zemlji. Registracija je odobrena konačno 2010. kao Nacionalni Aeroklub Srbije “Naša Krila”.