Kineska državna kompanija isporučila je Rusiji čak 46 tona ključne sirovine za proizvodnju visokokvalitetnih ugljeničnih vlakana koja se koriste u ruskim udarnim dronovima „Geranj“, a ta količina mogla bi da bude dovoljna za izradu materijala za čak 1.300 bespilotnih letelica, otkriva Politiko na osnovu internih ruskih transportnih i carinskih dokumenata.
U centru istrage nalazi se kineska državna korporacija Đilin kemikal fajber grup, jedan od velikih svetskih proizvođača sintetičkih i kompozitnih materijala.
Dokumenti pokazuju da je kompanija početkom ove godine organizovala dopremanje do 46 tona poliakrilonitrilnog vlakna, odnosno PAN prekursora, ruskoj kompaniji „Alabuga-Volokno“, koja je deo državnog „Rosatoma“.
Upravo PAN predstavlja osnovnu sirovinu od koje se proizvodi visokokvalitetno ugljenično vlakno – izuzetno lagan i čvrst materijal koji se široko koristi u vazduhoplovstvu, ali i u konstrukcijama vojnih bespilotnih letelica.
Prema stručnjacima koje citira Politiko, bez tog materijala nije moguće praviti ključne lake i čvrste delove trupa, krila, unutrašnjih konstrukcija, rezervoara i prostora oko motora ruskih dalekometnih dronova.
Dovoljno za čak 1.300 dronova
Razmere isporuke dodatno privlače pažnju.
Dejvid Olbrajt, predsednik Instituta za nauku i međunarodnu bezbednost u Vašingtonu, procenio je da bi količina PAN prekursora iz kineske pošiljke mogla da omogući proizvodnju ugljeničnog vlakna dovoljnog za čak 1.300 udarnih dronova.
„Alabuga-Volokno“ nalazi se u specijalnoj ekonomskoj zoni Alabuga u Tatarstanu, jednom od najvažnijih centara ruske proizvodnje dalekometnih bespilotnih letelica zasnovanih na iranskom „Šahedu“.
Kompanija je deo „Umateksa“, sektora „Rosatoma“ za napredne materijale i kompozite, a proizvodi ugljenična vlakna koja se koriste i u ruskom programu „Geranj“.
„Alabuga-Volokno“ i „Umateks“ nalaze se pod različitim zapadnim sankcijama još od 2023. godine, uključujući mere Sjedinjenih Američkih Država i Velike Britanije.
Kineski dobavljač, međutim, trenutno nije pod zapadnim sankcijama.
Teret prijavljen kao obična sintetička vlakna
Posebno ozbiljan deo otkrića odnosi se na način na koji je pošiljka evidentirana.
Prema dokumentima iz 2026. godine, teret je prevožen u dva kontejnera dužine 40 stopa, a ukupna maksimalna količina iznosila je 46 tona PAN prekursora „za potrebe proizvodnje“.
Međutim, pošiljka je prijavljena pod carinskom oznakom koja se koristi za civilna sintetička vlakna poput najlona i poliestera, a ne pod oznakom koja bi preciznije ukazivala na osetljivi materijal dvostruke namene.
Bivši američki zvaničnici za sankcije koje citira istraga ocenjuju da bi takvo označavanje moglo da ukaže na pokušaj prikrivanja stvarne prirode robe.
Upravo zbog toga ukrajinske vlasti smatraju da dokumentacija otvara pitanje mogućeg zaobilaženja sankcija.
Olbrajt navodi da bi otkriveni podaci mogli čak da stvore osnov za uvođenje američkih sankcija kompaniji Đilin kemikal fajber grup.
Trag nije počeo ove godine
Nova pošiljka, prema podacima koje je prikupio Ukrajinski centar za bezbednost i saradnju, možda nije izolovan slučaj.
Centar tvrdi da je pronašao najmanje osam tendera od 2022. godine povezanih sa nabavkom PAN prekursora od kineskog proizvođača za „Alabuga-Volokno“.
Ranije analize takođe su ukazivale na velike količine kineskih materijala koje su ruske kompanije povezane sa Alabugom nabavljale prethodnih godina.
Od marta 2022. do početka 2025. „Alabuga-Volokno“ je, prema dostupnim trgovinskim podacima, uvezla oko 3.000 tona proizvoda od ugljeničnih vlakana i srodnih sirovina iz Kine, u vrednosti većoj od 21 milion dolara.
Kineske komponente već su ranije pronalažene u ostacima ruskih dronova oborenih ili pronađenih u Ukrajini.
Ono po čemu se novi slučaj razlikuje jeste to što dokumenti, prema Politiku, prvi put detaljno pokazuju direktnu vezu između državne kineske kompanije, sankcionisane ruske kompanije i materijala potrebnog za proizvodnju udarnih bespilotnih letelica.
BONUS VIDEO