Liberija, zemlja slobodnih, i sve ono što je čini jedinstvenom

Na atlantskoj obali zapadne Afrike leži Liberija, najstarija moderna republika na kontinentu, koja je nezavisnost proglasila još 26. jula 1847. godine. Za upoznavanje ove zemlje, međutim, vredi naučiti i nekoliko reči koje ćete čuti u svakodnevnom razgovoru.

Iako je zvanični jezik engleski, na ulicama Monrovije često se govori kolokva, liberijski kreolski govor sa engleskom osnovom, oblikovan i uticajima lokalnih jezika i govora doseljenika iz Amerike. „Va da njuz?“ prepoznaćete kao „Šta ima novo?“, a jedan od uobičajenih odgovora glasi: „No bad njuz“, odnosno „Nema loših vesti“. Tako već prvi pozdrav otkriva duh žitelja Liberije i otvara prostor za upoznavanje i druženje.

Bela zvezda slobode nad Monrovijom

Moderna Liberija nastaje početkom 19. veka, kada su se ovde doseljavali Afroamerikanci iz SAD oslobođeni ropstva, i oni rođeni u slobodi. Na ovoj obali već su živeli brojni afrički narodi, čije nasleđe takođe oblikuje identitet zemlje. Vezu sa Amerikom čuva i ime prestonice: Monrovija je nazvana u čast Džejmsa Monroa, petog predsednika SAD, koji je podržavao doseljavanje slobodnih Afroamerikanaca u Afriku.

Na američku zastavu podseća i liberijska, sa crveno-belim prugama i plavim poljem u gornjem levom uglu. Jedanaest pruga predstavlja jedanaest potpisnika Deklaracije o nezavisnosti, dok jedna bela zvezda označava Liberiju kao prvu nezavisnu republiku u Africi. Ta „zvezda slobode“ postala je prepoznatljiv znak zemlje.

Obilne kiše koje napajaju pluća Zapadne Afrike

Monrovija spada među najkišovitije prestonice sveta, a obilne tropske padavine napajaju bujno zelenilo Liberije i njenu gustu mrežu reka, koje se iz unutrašnjosti spuštaju ka Atlantiku. Zemlja čuva značajan deo preostalih gornjogvinejskih prašuma, zelenih „pluća zapadne Afrike“, važnih za klimu i bogatstvo živog sveta čitavog regiona.

Posebno mesto u tom prostranstvu zauzima Nacionalni park Sapo, u čijim gustim šumama žive šumski slonovi, šimpanze i retki patuljasti nilski konji — stanovnici zbog kojih se ovo područje ubraja u dragocena ekološka blaga zapadne Afrike.

Vidi, jedi, igraj

Na ulicama Monrovije smenjuju se automobili, taksiji i kekeh, male motorne trokolice nalik azijskim tuk-tukovima. Oko pijaca se uvek pravi gužva: kupci, prodavci i vozila dele prostor između prodavnica i tezgi. Za upoznavanje tog užurbanog lica prestonice najbolja je Votersajd.

Sasvim drugačiji pogled na grad pruža se sa brda na kojem stoje ruševine hotela Dukor. Nekadašnji luksuzni hotel danas privlači pažnju panoramom Monrovije i Atlantika, koja se otvara sa ovog uzvišenja. Obilazak možete nastaviti u Nacionalnom muzeju Liberije, među istorijskim predmetima, fotografijama i dokumentima, ili na ostrvu Providens, jednom od važnih mesta u priči o dolasku doseljenika iz Amerike.

Za stolom vas čekaju bogati, začinjeni i često veoma ljuti specijaliteti. Pirinač je osnova mnogih obroka, a fufu, mekana masa od manioke, prati supe i variva, među kojima je i palava, pripremljena od zelenog lišća, palminog ulja i mesa ili ribe. Vredi probati i varivo od listova batata, kao i „biber supu“: ljuti, začinjeni bujon sa mesom ili ribom. Jelima dodatnu vatru često daju skoč bonet papričice. Među napicima izdvajaju se pivo od đumbira, prepoznatljivo po oštroj, aromatičnoj noti, i palmino vino.

U Liberiji ćete čuti hipko, lokalni odgovor na hip-hop: svakodnevni kolokva govor prelazi u rime i priče iz gradskog života. Uz njega se sluša i gbema, koja tradicionalne lokalne ritmove povezuje sa elektronskom produkcijom.

U Liberiji posebno mesto ima skrebl, sa sopstvenim savezom i nacionalnim turnirima. O napetim, brzim partijama i izuzetnoj posvećenosti svedoči i zapis Saše Čanofa o liberijskim igračima u Obali Slonovače: pojedini majstori učili su čitav skrebl rečnik napamet, pripremajući se mesecima za nadmetanja.

Neviđena ljubav prema fudbalu

U Liberiji se fudbal prati sa velikom strašću, a njegova najveća legenda je Žorž Vea. Nekadašnji as Pari Sen Žermena i Milana osvojio je Zlatnu loptu 1995. godine i do danas ostao jedini dobitnik tog priznanja koji je predstavljao neku afričku reprezentaciju. Njegova karijera i dalje je inspiracija mladim liberijskim fudbalerima koji sanjaju velike stadione.

Posebna navijačka strast čuva se za nacionalni tim, poznat kao „Lone Star“, odnosno „Usamljena zvezda“. Tako se bela zvezda sa zastave preselila i na fudbalski teren, kao simbol ekipe za koju se navija svim srcem.

Liberija će učestvovati na specijalizovanoj izložbi Ekspo 2027 u Beogradu. Pratite emisiju “Svet u pokretu: Kultura bez granica” i otkrijte sve lepote zemalja sveta pod parolom “Igraj za čovečanstvo”