- Teodora Boškovski Novinarka rubrika Društvo i Beograd na Blic
Ova specifična arhitektonska pojava najviše je zastupljena u južnom Banatu, posebno u Beloj Crkvi, a danas služi kao sećanje na romantični duh prošlih vremena
Naziv potiče iz nemačkog jezika i označava prozor kroz koji se izviruje iz radoznalosti
Kada prođete vojvođanskim ulicama, da li u Novom Sadu, Vršcu, Beloj Crkvi ili nekom drugom mestu koji se nalazi u najvećoj ravnici Srbije, možete da naiđete na sačuvan simbol jedne epohe, pomalo romantičan, ali i špijunske prirode. Iako čudnog imena, njegovo ime “kibicfenster” ubrzo ćete zapamtiti onda kada o njega dobrano udarite glavom.
I dok danas devojke očijukaju sa momcima putem poruka i društvenih mrežama i kada im je sve “na izvol’te”, svaka informacija i fotografija, nekada u vojvođanskim varošima i gradovima, flertovalo se upravo putem ovih prozora isturenih iz fasade – “kibicfenstera”.
Preko njega su devojke gledale i birale mladiće
Naime, upravo su ovi prozori su u prošlim vremenima bili mesto komunikacije građana, mesto susreta i poznanstava, ali i važna žila kucavica grada.
Njihov naziv potiče od nemačke složenice “kiebitz” što u prevodu znači znatiželjno posmatrati, baciti pogled na nešto i reči “fenster” koja znači prozor. Sama složenica govori o funkciji “kibicovanja”, odnosno izvirivanja i bacanja pogleda kroz prozor prema ulici ili sokaku.
Umesto špijunke – prozor
Naravno, nije kibicfenster služio samo tome. Njegova prvobitna namena bila je da se u kratkom vremenu osmotri sve što se zbiva u čaršiji. Velika špijunka kroz zidine!
Dok danas sede ispred televizora i na kamerama posmatraju šta se dešava “u dvorištu” i “na ulici”, ondašnje bake, strine i tetke morale su ozbiljno da se pomuče i naguraju se jedna do druge duž prozora kako im ništa ne bi promaklo.
Zbog toga je svako, ko je mogao sebi da priušti, pravio što veći i prostraniji prozor za kibicovanje komšiluka.
Prozor kao statusni simbol u Vojvodini
Kibicfenster bio je način da svaki neženja pokaže koliko je sposoban, te kakvo mu je imovinsko stanje, što je, naravno, uticalo na to koliko će “zgodan” biti u očima tadašnjih prefinjenih Novosađanki. Jednostavno, smatrao se statusnim simbolom.
Foto: Teodora Boškovski / Ringier
+3
Galerija
Što je više prozora na spoljnjoj fasadi momkova kuća imala, on je bivao sve poželjniji.
Inače, ova vrsta prozora najbolje uspeva u južnom Banatu, posebno u opštini Bela Crkva, gde ih ima maltene na svakoj kući.
Ima ih i u Vršcu, sada već u manjem broju, ali dalje svedoče o romantičnom, građanskom duhu i šarmu prohujalih vekova.
Kako su nastali kibicfensteri
Sama pojava kibicfenstera u arhitekturi privatnih objekata i reprezentativnost fasadne arhitekture kao izraz klasnog i ideološkog statusa, vezuje se za proces tehnološkog napretka i kulturne emancipacije stanovništva podunavskog dela Vojvodine pod austrijskom u ugarskom vlašću, objašnjava Grozdana Milenkov, etnolog-antropolog za portal “Bela Crkva”.
Foto: Teodora Boškovski / Ringier
+3
Galerija
“Prozor pozicioniran, neretko i dominantan na umetnički oblikovanoj fasadi, najčešće je gledao prema ulici iz velike sobe, iz reprezentativnog i najlepšeg prostora u enterijeru građanske kuće. Mesto sa koga su se iz ugodnosti doma mogla pratiti dešavanja ispred kuće sa ili bez interakcije, bio je upravo prozor specifičnog naziva i namene”, objašnjava.
Uglavnom je ispupčen ili isturen u odnosu na fasadno platno, najčešće trodelni, nekada iz četiri dela, čiji centralni deo gleda ka ulici a bočne zastakljene strane prozora omogućavaju širok pogled na levu i desnu stranu ulice.
BONUS VIDEO:
Novi Sad (Foto: Nenad Mihajlović / Ringier)
Kibicfensteri u Vojvodini (Foto: Teodora Boškovski / Ringier)
Kibicfensteri u Vojvodini (Foto: Teodora Boškovski / Ringier)
