- Branko Janačković Šef dopisništva u Nišu
Ostaci srednjovekovne tvrđave Klak nalaze se na strmim liticama iznad reke Uvac, na granici sela Rutoši i Seništa
Naziv “Klak” potiče od reči za kreč, što potvrđuju i lokalni toponimi kao što su zaseok Klak i Klačke stene
Na obali reke Uvac, tačno na granici sela Rutoši i Seništa, na uzvišenju iznad same reke, nalaze se ostaci srednjovekovnog utvrđenja Klak. Iako su slični toponimi u oblasti Polimlja u prethodnim godinama stvarali određene nesuglasice i nedoumice oko tačne lokacije ovog istorijskog lokaliteta, istoričar Filip Bjelić razrešava ove dileme i otkriva fascinantnu priču o ovom drevnom gradu.
Gde se tačno nalazi i kako je grad dobio ime?
Ova srednjovekovna tvrđava smeštena je visoko na strmim liticama iznad reke Uvac. Sam naziv utvrđenja krije vrlo zanimljivu priču koja je direktno povezana sa okolnim predelom i lokalnim toponimima.
“Srednjovekovni grad Klak, koji se nalazi iza nas na koti grad 844 metra nadmorske visine. Naziv potiče od same reči “klak”, što je nekadašnji naziv za kreč. Da je to taj grad, zaista svedoči nam i zaseok koji se nalazi u selu Seništa, nedaleko odavde, istog naziva Klak. Preko puta su takođe i Klačke stene“, objašnjava istoričar Filip Bjelić.
Istorija duga vekovima: Od kralja Stefana Dečanskog do hercega Stefana Kosače
Po njegovim rečima, prvi pouzdani pomen grada Klaka seže duboko u prvu polovinu 14. veka, tačnije u 1326. godinu, kada je ovim prostorima upravljao srpski kralj Stefan Uroš III Dečanski. Kasnije, tokom 15. veka, ovo utvrđenje dobija ključnu ulogu u rukama regionalnih moćnika, o čemu svedoče i važni evropski dokumenti iz tog perioda.
“Srednjovekovni grad Klak: za istoriju ovog grada su nam važne povelje iz sredine 15. veka. To su pre svega povelje napuljsko-aragonskog kralja Alfonsa V iz 1444. i 1454., i povelja kralja Fridriha III iz 1444. godine. One potvrđuju posede hercega Stefana Vukčića Kosače, u njima se kaže da ovaj grad Klak pripada njemu”, objašnjava istoričar Bjelić.
Podizanje tvrđave na ovako nepristupačnom terenu imalo je jasan i praktičan cilj za tadašnju vlastelu.
“U jednoj od tih povelja pominje se da je imao svoje podgrađe, odnosno stanovništvo koje je živelo u njemu. Grad se, kao što sami vidite, nalazi iznad reke Uvac, visoko na strmim liticama. Srednjovekovna vlastela i vladari su podizali te gradove s ciljem zaštite svojih poseda, ali i važnih saobraćajnih komunikacija, kao što je jedna ova u dolini Uvca.“
Tajne vojnog utvrđenja i svakodnevni život u podgrađu
Dok je sama tvrđava na vrhu stene služila prvenstveno kao vojna postaja, u njenom podnožju se nalazilo naseljeno podgrađe u kome je živelo lokalno stanovništvo. Iako na samom lokalitetu još uvek nisu sprovedeni opsežni konzervatorski i arheološki radovi, lokalni meštani koji se bave poljoprivredom decenijama unazad slučajno pronalaze dokaze o nekadašnjem životu na ovom prostoru.
“Ovo je poljoprivredni kraj, uglavnom se ljudi bave zemljoradnjom i stočarstvom. U prethodnim godinama nalazili su na različite ostatke keramike, sige i krečnog maltera u tom podgrađu. Čak je jednom prilikom, 90-ih godina, nađeno i jedno gvozdeno šilo“, otkriva istoričar Bjelić.
On naglašava da ovi nalazi jasno svedoče o naseljenosti podgrađa, dok je sama arhitektura na vrhu litice bila izuzetno skučena i prilagođena odbrani.
“To nam svedoči, dakle, o tome da je tvrđava imala svoje podgrađe koje je bilo nastanjeno, a dok je gore bila vojna postaja. Dimenzije tvrđave su negde dužine 80 metara, pa po jedinim delovima širine samo imate nekih 5 do 15 metara širine. Dakle, jako usko gore se nalazi taj prostor. Nalaze se ostaci različitih objekata, međutim, bez opsežnih arheoloških istraživanja nemoguće je odrediti za šta su oni služili“, navodi Bjelić.
Istoričar Bjelić potvrđuje da bismo u budućnosti na ovaj lokalitet mogli dolaziti na potpuno nesvakidašnji način:
“Da, možemo porediti. Dakle, moći ćemo da dođemo preko njega vodom ili vazdušnim putem, helikopterom i tako dalje”.
(Blic, Prva)
Uvac (Foto: Pillip / Alamy / Profimedia)
