Naši stari lečili su strah i nemir ritualom gašenja ugljem, za koji se verovalo da “uništava” urok.
U etnološkim istraživanjima srpske narodne tradicije, posebno mesto zauzimaju zapisi Tihomira Đorđevića, jednog od najvažnijih srpskih etnologa i folklorista s kraja 19. i početka 20. veka. Njegova proučavanja narodnih verovanja, običaja i oblika tradicionalne medicine pružaju dubok uvid u način na koji je seosko stanovništvo nekada objašnjavalo bolesti, psihološka stanja i neobjašnjive pojave.
Među ovim nesvakidašnjim praksama posebno se ističe ritual poznat kao „gašenje ugljem“, koji je u našim ruralnim sredinama imao funkciju dijagnostike, zaštite i simboličnog uklanjanja uroka.
Šta je zapravo urok u narodnom verovanju?
U tradicionalnom kontekstu, urok nije shvatan kao apstraktan pojam, već kao realna i opasna sila koja može nastati usled „zavidnog pogleda“, nagle emocionalne reakcije ili nečije negativne namere. Ovakvo verovanje bilo je duboko ukorenjeno u seoskim sredinama, gde je granica između prirodnog i natprirodnog bila fluidna i često neodvojiva od svakodnevnog života.
Foto: Pixabay
Kada bi se kod dece ili odraslih javili simptomi nemira, neobjašnjivog plača ili slabosti bez vidljivog medicinskog razloga, stariji članovi porodice primenjivali su rituale iz domena narodne medicine.
Kako se izvodio ritual gašenja ugljem?
Sam ritual izvodio se na jednostavan, ali simbolički precizan način, najčešće od strane starije žene iz porodice ili osobe koja se bavila narodnim lečenjem:
👉 Uzimanje žara: Iz ognjišta ili šporeta na drva uzimao se užaren komad uglja i ubacivao u posudu sa hladnom vodom.
👉 Mistični brojevi: U zavisnosti od kraja, koristio se neparan broj komada uglja – najčešće tri, sedam ili devet, jer su ovi brojevi u narodnoj tradiciji imali zaštitnu vrednost.
👉 Verbalna magija: Tokom procesa, osoba koja vodi ritual izgovarala bi bajanje, molitvu ili kratku zaštitnu formulu.
Kako se “čitala” sudbina i zdravlje iz vode?
Posebna pažnja bila je usmerena na ponašanje uglja onog trenutka kada dotakne hladnu vodu. To je bio ključni trenutak narodne dijagnostike:
– Ako bi ugalj naglo potonuo, ostao miran ili pucao uz šištanje, to se tumačilo kao siguran znak prisustva uroka ili takozvanog “teškog stanja”. Nasuprot tome, ako bi ugalj plutao ili se ponašao sasvim mirno, smatralo se da nema spoljnog negativnog uticaja – objavio je svojevremeno etnolog Đorđević.
Foto: Pixabay
U narodnom shvatanju, voda je u ovom ritualu imala funkciju „neutralizatora“ koji upija negativnu energiju, dok se ugalj smatrao supstancom koja ima moć da kroz svoje ponašanje prikaže skrivenu istinu.
Kontrola nad strahom i neizvesnošću
Etnološki gledano, radovi Tihomira Đorđevića pokazuju da ovakve prakse u našoj istoriji nisu posmatrane kao devijacija, već kao važan deo kulturnog sistema. Narodna medicina i magijsko mišljenje funkcionisali su kao celovito objašnjenje sveta.
Kroz rituale poput gašenja ugljem, zajednica je pokušavala da uspostavi kontrolu nad neizvesnošću, bolešću i strahom, zbog čega ovaj običaj ostaje fascinantan primer kako se simbol, ritual i verovanje prepliću u formiranju kulturnog identiteta jednog naroda.
BONUS VIDEO
